برنامه ریزی درسی
در دنیای پرشتاب امروز، دستیابی به موفقیت تحصیلی بدون داشتن برنامهای منظم و هدفمند، بسیار دشوار و گاه ناممکن است. برنامهریزی درسی، مانند نقشهای است که مسیر حرکت دانشآموز یا دانشجو را مشخص میکند و او را از سردرگمی، اتلاف وقت و فشارهای روانی رهایی میبخشد. بیدلیل نیست که گفتهاند: «اگر نتوانی برای موفقیت برنامهریزی کنی، برای شکست برنامهریزی کردهای.» برنامهریزی درسی، یعنی تقسیمکردن زمان بر اساس اولویتها، اهداف، تواناییها و شرایط فردی برای مطالعه، مرور، تمرین، و استراحت. این تقسیمبندی باید چنان باشد که هم باعث پیشرفت علمی شود و هم از خستگی و دلزدگی جلوگیری کند. گامهای مهم در برنامهریزی درسی تعیین هدف نخستین گام در برنامهریزی، مشخصکردن هدف است. آیا هدف، قبولی در یک آزمون خاص است؟ تقویت درسی خاص؟ یا ارتقای معدل؟ تعیین هدف، جهت برنامه را مشخص میکند و انگیزهی لازم برای اجرای آن را به وجود میآورد. شناخت وضعیت فعلی برای برنامهریزی درست، باید از وضعیت فعلی خود آگاه باشیم: نقاط قوت و ضعف در کدام دروس قرار دارند؟ کدام مباحث نیاز به تمرین بیشتری دارند؟ چه زمانی از روز بازدهی بالاتری داریم؟ تنظیم برنامه روزانه و هفتگی برنامهی درسی باید در دو سطح روزانه و هفتگی طراحی شود. در برنامهی روزانه، باید زمانهای مشخصی برای مطالعهی هر درس، استراحت، ورزش، خواب و حتی تفریح در نظر گرفته شود. برنامهی هفتگی نیز تصویر کلی از پیشرفت را نشان میدهد و امکان ارزیابی و اصلاح مسیر را فراهم میسازد. اصل تنوع و تعادل یکی از ویژگیهای مهم برنامهریزی مؤثر، داشتن تنوع است. نباید چند ساعت پشتسرهم فقط یک درس مطالعه شود؛ بلکه باید بین دروس حفظی، مفهومی و تمرینی تعادل برقرار باشد تا ذهن خسته نشود و یادگیری بهتر انجام شود. در نظر گرفتن زمان مرور و جمعبندی مرور مطالب، بخشی جداییناپذیر از یادگیری مؤثر است. برنامهریزی درسی باید شامل زمانهایی برای مرور مطالب خواندهشده باشد تا آموختهها در ذهن تثبیت شوند. در دورههای پایانی پیش از امتحانات نیز باید زمانی برای جمعبندی کلی مطالب در نظر گرفت. انعطافپذیری و واقعگرایی برنامهی درسی باید قابل اجرا و متناسب با توان و شرایط زندگی فرد باشد. برنامهای که بیش از حد فشرده و سختگیرانه باشد، معمولاً شکست میخورد و باعث ناامیدی میشود. همچنین، برنامه باید انعطافپذیر باشد تا در صورت بروز اتفاقات غیرمنتظره بتوان آن را اصلاح کرد. ارزیابی و بازنگری منظم هر چند وقت یکبار باید برنامه را بازنگری کرد: آیا طبق برنامه پیش رفتهایم؟ آیا نیاز به تغییر در زمانبندی یا اولویتها داریم؟ ارزیابی منظم باعث میشود مسیر را گم نکنیم و پیشرفت خود را بهتر بسنجیم.